Sosyal medya platformları 1 Kasım'dan itibaren Türkiye'de 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet veremeyecek. Siber Güvenlik Başkanlığı'nın hazırladığı ve 10 Ekim'de Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik, kullanıcıların yaşını e-Devlet üzerinden doğrulamayı zorunlu kılıyor ve 15 ile 17 yaş arasındaki gençlerin hesaplarına ayrı kurallar getiriyor.
Yasak hem yeni hem mevcut hesapları kapsıyor. 15 yaşından küçüklerin kayıt talepleri reddedilecek, bu yaşın altındaki kullanıcılara ait olduğu belirlenen mevcut hesaplar kapatılacak. Platformların mevcut hesaplar için yaş doğrulamasını 31 Mart 2027'ye kadar tamamlaması gerekiyor.
Kimlik bilgisi taşımayan dijital anahtarla yaş kontrolü
Doğrulama, e-Devlet üzerinden üretilen ve kullanıcının platforma yüklediği dijital bir anahtarla yapılacak. Bu anahtar yalnız kullanıcının 15 ve 18 yaş eşiklerini geçip geçmediğini gösterecek, ad veya başka bir kimlik bilgisi içermeyecek. Böylece platform, kullanıcının kim olduğunu öğrenmeden hangi yaş grubuna girdiğini görebilecek ve ona uygulanacak kural setini belirleyebilecek.
Yönetmelik platformlara şeffaflık yükümlülüğü de getiriyor. Hizmet sağlayıcıların kullandıkları doğrulama yöntemlerinin güvenilirliğini, algoritma yapılarını ve çocuklara yönelik hizmet politikalarını açık hale getirmesi isteniyor.
15-17 yaş hesaplarında gizlilik, reklam ve akış sınırları
15 yaşını dolduran ama 18 yaşından küçük kullanıcılar hesap açabilecek, fakat bu hesaplar gizli kalmak zorunda ve herkese açık hale getirilemeyecek. Platformlar bu hesaplarda canlı yayın sunamayacak ve kişiselleştirilmiş reklam gösteremeyecek. Sonsuz kaydırmalı akışlar da yasaklanıyor. Bu kural, reklam hedeflemesine ve kullanıcıyı uzun süre ekranda tutan akış tasarımına dayanan platformların gençlere sunduğu deneyimi doğrudan değiştiriyor.
Gençler yalnız takip ettikleri hesaplardan mesaj alabilecek, takipçi ve takip edilen listeleri diğer kullanıcılardan gizlenecek. Platformlar ayrıca ebeveynlerin hesap ayarlarını yönetebildiği, ekran süresini izleyip sınırlayabildiği ve satın almalar ile diğer ücretli işlemleri onaylayabildiği ebeveyn denetim araçları sunmak zorunda.
Nisan'daki yasadan uygulama kurallarına
Yönetmelik, TBMM'nin Nisan ayında kabul ettiği yasanın uygulama ayrıntılarını belirliyor. Devlet kanalı Anadolu Ajansı'nın aktarımına göre yasa, platformları yaş doğrulama sistemleri kurmaya, ebeveyn denetim araçları sağlamaya ve zararlı sayılan içeriğe hızla müdahale etmeye zorluyordu. Yasa metni YouTube, TikTok, Facebook ve Instagram gibi platformların 15 yaşından küçüklerin hesap açmasını engellemesini öngörüyordu. Yasanın kabulü, Kahramanmaraş'ta bir ortaokulda 14 yaşındaki bir çocuğun dokuz öğrenci ve bir öğretmeni öldürdüğü silahlı saldırının bir hafta sonrasına denk geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan saldırının ardından çocukların güvenliği ve mahremiyetine yönelik çevrimiçi riskleri azaltma ihtiyacından söz etmiş, bazı dijital paylaşım uygulamalarının çocukların zihnini bozduğunu söylemişti.
Ana muhalefet partisi CHP düzenlemeye karşı çıkmış, çocukların yasaklarla değil hak temelli politikalarla korunması gerektiğini savunmuştu. Muhalefet, hükümeti çevrimiçi platformları muhalif görüşlerin ifade aracı olarak kullanıldığı dönemlerde kısıtlamakla eleştiriyor. İstanbul'un tutuklu belediye başkanı Ekrem İmamoğlu'na destek protestoları sırasında çevrimiçi iletişim geniş çapta kısıtlanmıştı.
Türkiye bu adımla çocukların sosyal medya erişimini sınırlayan ülkeler arasına katılıyor. Avustralya'da 16 yaş altına yönelik kısıtlamalar Aralık ayında başlamış, sosyal medya şirketleri çocuklara ait olduğu belirlenen yaklaşık 4,7 milyon hesabın erişimini kaldırmıştı. Endonezya da 16 yaşından küçüklerin pornografi, siber zorbalık, dolandırıcılık ve bağımlılık riski taşıyan dijital platformlara erişimini yasaklayan bir düzenlemeyi uygulamaya koymuştu.
Uygulama iki aşamada ilerleyecek. 1 Kasım'dan itibaren 15 yaşından küçüklerin yeni kayıtları kabul edilmeyecek ve gençlere yönelik hesap kuralları yürürlüğe girecek. Milyonlarca mevcut hesabın e-Devlet anahtarıyla doğrulanması için ise platformlara 31 Mart 2027'ye kadar süre tanınıyor.
