Doktorlar için not alma yazılımı geliştiren Heidi, 2024'ün sonlarında OpenAI, Anthropic ve Google'ın en yeni modellerine ayda 3 milyon dolara kadar ödeme yaptığını gördü. Kurucu ortak Yu Liu'ya göre gelirler iyi olsa da yapay zekâ faturası düşüldüğünde neredeyse hiç kâr marjı kalmıyordu. Şirket iş yükünün yüzde 95'ini uzmanlaşmış açık ağırlıklı modellere taşıdı ve Liu aylık yapay zekâ faturasının bu sayede neredeyse yüzde 90 azaldığını söylüyor.
Heidi'nin yaşadığı sorun ABD'li şirketlerde yaygınlaşan bir maliyet baskısının parçası. Büyük laboratuvarların öncü modelleri yerine daha ucuz modellere geçiş hızlanırken bu geçişi kolaylaştıran girişimler de büyüyor. Heidi'nin altyapı sağlayıcısı Fireworks'ün değerlemesi son dokuz ayda dört katına çıkarak 17,5 milyar dolara ulaştı.
Heidi faturayı nasıl küçülttü
Liu başlangıçta yüksek faturaları geçici gördü. Yapay zekâ yaygınlaşıp sunumu ucuzladıkça laboratuvarların fiyat indireceğini düşündü, ancak beklediği indirim gelmedi. 2025'in ortalarında Kaliforniya merkezli Fireworks ile çalışmaya başladı. Fireworks, kendi platformunda barındırdığı 280 açık modelden yararlanarak Heidi'nin daha ucuz bir model kurmasına yardım etti. Kullanıma hazır kapalı modellerden farklı olarak bu açık modellere geliştiriciler kendi verilerini besleyip davranışlarını değiştirebiliyor ve belirli bir işe uyarlanmış daha düşük maliyetli modeller elde edebiliyor. Kazanım yalnızca maliyette kalmadı. Liu'nun anlattığına göre standart bir model yoğun saatlerde bir transkripsiyonu 25 saniyede üretirken Heidi'nin kendi modeli bunu neredeyse anında yapıyor. Şirketin nisan ayındaki geliri 4,1 milyon dolar oldu.
Token teşvikinden bütçe şokuna
Son birkaç yılda şirketler çalışanlarını yapay zekâyı olabildiğince çok kullanmaya yöneltti. Bazı performans değerlendirmelerinde, yapay zekânın standart kullanım birimi olan token'ı çok tüketen çalışanlar ödüllendirildi, şirket içi sıralamalarda token efsanesi ve AI tanrısı gibi unvanlar dağıtıldı. Faturalar bu tablonun bedelini gösterdi. Uber, Anthropic'in kodlama aracı Claude Code'u kullanırken 2026 yapay zekâ bütçesinin tamamını dört ayda tüketti. Amazon'un hiç kullanıma sunulmayan bir Claude projesine 1,8 milyon dolar harcadığı bildirildi. Salesforce bu yıl Anthropic'ten 300 milyon dolarlık bir fatura bekliyor. Bilgi çalışanlarına yönelik araçlar geliştiren Genspark'ın teknoloji direktörü Kay Zhu bu gidişatı sürdürülebilir bulmuyor.
Maliyetin kökünde altyapı var. Yapay zekâ GPU, elektrik, su ve gayrimenkul gibi büyük kaynaklar tüketiyor ve tek bir gigavatlık veri merkezinin maliyeti 40 milyar doları aşabiliyor. ABD'de toplam maliyeti 2,3 trilyon dolar olan 1.500'den fazla veri merkezi inşa ediliyor. Fireworks'ün kurucu ortağı ve CEO'su Lin Qiao'ya göre bu durum işletmelerin maliyet yapısını değiştiriyor ve ürün-pazar uyumunu yakalayan bir şirket, kullanıcı sayısı milyonlara çıkarken iflas edecek kadar büyüyebiliyor. Gartner küresel yapay zekâ harcamalarının bu yıl 2,6 trilyon dolara, yani dünya GSYH'sinin yüzde 2'sine ulaşacağını öngörüyor. OpenAI ve Anthropic birlikte 310 milyar dolar girişim sermayesi topladı. İki şirketin son 12 aylık gelirinin her biri için yaklaşık 25 milyar dolar tahmin ediliyor, ancak bu gelir harcamalarının çok altında kalıyor.
Çin modelleri ve görevlere göre bölünen iş yükü
Ucuz alternatiflerin önemli kısmı Çin'den geliyor. DeepSeek, Alibaba, MiniMax ve Moonshot gibi şirketler bir süre ABD'li laboratuvarların gerisinde kaldıktan sonra aradaki farkı kapattı. Moonshot'ın Kimi K3 modeli 1.500 sayfa metni 15 dolara üretebiliyor. Anthropic'in Fable 5 modeli aynı iş için 50 dolar istiyor. Alibaba'nın Qwen 3.8-Max modeli bir web sitesinin açılış sayfasını 12 sente tasarlarken OpenAI'nin GPT 5.6 Sol modeli aynı işi üç kattan daha yüksek bir fiyata yapıyor.
Şirketler modelleri işin zorluğuna göre ayırıyor. Coinbase, temel programlama gibi basit görevleri daha ucuz Çin modellerine yönlendirerek yapay zekâ harcamasını yaklaşık yarıya indirdi. DoorDash kod inceleme gibi daha düşük seviyeli işleri başka modellerin yanında Moonshot'ın Kimi K2.6 modeline veriyor ve Anthropic'in öncü modelini zor görevlere saklıyor. Airbnb CEO'su Brian Chesky, Alibaba'nın Qwen modelini hızlı ve ucuz bulduğunu söylüyor ve şirket bu modeli müşteri hizmetleri sohbet robotunda kullanıyor. Geliştiricilere yüzlerce modele erişim sağlayan New York merkezli OpenRouter, ağustosta yazılımından geçen token'ların yüzde 55'inin Çin modellerine gittiğini açıkladı. Bu oran 2025'in başında yüzde 4,5'ti. Kodlama girişimi Factory'nin CEO'su Matan Grinberg'e göre en iyi açık modeller şu an Çin'den geliyor, Nvidia'nın Nemotron'u gibi ABD'li açık ağırlıklı modeller de oldukça iyi.
Token ucuzlarken ajanlar faturayı neden büyütüyor
ABD'li laboratuvarlar da fiyat tarafında hareket etti. OpenAI temmuzda orta seviye ve daha küçük modellerinin fiyatlarını yüzde 80'e varan oranlarda düşürdü. Anthropic en yetenekli modellerinin yarı fiyatına mal olan modeller çıkardı. Token fiyatları yılbaşından bu yana genel olarak yaklaşık yüzde 70 geriledi. Grinberg, açık modeller olmasaydı OpenAI'nin maliyetleri bu kadar indireceğini düşünmüyor. Ancak birim fiyatın düşmesi toplam faturayı her zaman küçültmüyor. Claude Code gibi araçlar bir sorunu çözmek için birlikte çalışan onlarca hatta yüzlerce ajanı devreye sokuyor, daha uzun süre düşünüyor ve çok daha fazla token harcıyor. Genspark ise Çin'in açık modellerine geçtikten sonra PowerPoint slaytı hazırlama gibi görevlerde yüzde 50 daha az harcıyor.
Bu baskı, harcamayı yönetmeye odaklanan yeni bir girişim grubunu da öne çıkardı. Kimi şirket trafiği otomatik olarak daha ucuz modellere yönlendiren yazılımlar sunuyor, kimi çalışanların dizüstü bilgisayarlarında arka planda çalışıp yapay zekâ harcamasını izleyen ajanlar geliştiriyor. Bir araştırmacı ise küçük bir yuvarlak solucanın beyninden esinlenerek daha az kaynak tüketen yeni bir yapay zekâ mimarisi üzerinde çalışıyor. Modelleri performans ve fiyata göre derecelendiren Arena'nın CEO'su Anastasios Angelopoulos'a göre şirketlerin çoğu tek bir sorguya ne kadar ödediğini bile bilmiyor.
Fireworks açık modelleri kurumsal ürüne nasıl çeviriyor
Dört yıllık Fireworks, bu talepten en çok yararlanan şirketlerden biri. Yazılımı yaklaşık 10.000 kurumsal müşterinin, daha ucuz ve çoğu zaman Çin menşeli açık modellerin üzerine kendi özel verileriyle uzmanlaşmış sistemler kurmasını sağlıyor. Müşteriler arasında Uber, Shopify, Upwork ve DoorDash ile Cursor, Cognition ve Harvey gibi girişimler bulunuyor. Geliştiriciler birkaç satır kod ve bir kredi kartıyla herhangi bir açık modeli deneyebiliyor, ince ayar yapabiliyor ve çalıştırabiliyor. Pahalı GPU'ları temin etmek ya da yeni modelleri verimli çalıştırmak için donanımı yeniden düzenlemek Fireworks'ün sorumluluğunda kalıyor. Bu yaklaşım maliyetin yanında şirketlere modelin nasıl çalıştığı üzerinde daha ayrıntılı bir kontrol de veriyor.
Forbes'un tahminine göre Fireworks 2025'te yaklaşık 250 milyon dolar gelir elde etti. Değerlemesinin 17,5 milyar dolara çıkmasıyla 50 yaşındaki Qiao, yaklaşık yüzde 6 olduğu tahmin edilen ve 1 milyar dolar değer biçilen payıyla milyarderler arasına girdi. Altyapıya trilyonlarca dolar akarken şirketlerin maliyet düşürme arayışı, en büyük laboratuvarların yatırımlarını karşılayacak düzeyde talep oluşup oluşmayacağı sorusunu da beraberinde getiriyor.
